Nemesis: Dünya’ya Göktaşı Savuran Ölüm Yıldızı

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşıGüneş uzayda giderken bize 2 trilyon km yakından geçen yıldızlar var. Nemesis olarak adlandırılan ölüm yıldızları, Güneş Sistemi kenarındaki Oort Bulutu’nda bulunan kuyrukluyıldızları yörüngeden çıkarıp Dünya’ya savuruyor. Bu da toplu soy tükenişe yol açacak göktaşı çarpma olasılığını artırıyor.

Yeni Nemesis

Son ölüm yıldızı 70 bin yıl önce geldi ve Gliese 710 adlı gelecek Nemesis de 1,35 milyon yıl sonra Güneş Sistemi’ne 77 ışık günü (2 trilyon km) uzaktan teğet geçecek (Glis okunur).

Dünya’da son 4 milyar yılda gerçekleşen ve canlı türlerinin soyunun tükenmesine yol açan doğal afetlerle göktaşı çarpışmalarını inceleyen astronomlar, bu felaketlerin bir kısmını Güneş Sistemi’ne her 26 milyon yılda yaklaşan Nemesis adlı tek bir ölüm yıldızına bağlamaya çalıştılar.

Ancak, süper hassas kızılötesi uzay teleskopu WISE Dünya’da periyodik felaketlere yol açan Nemesis adlı özel bir yıldız olmadığını gösterdi. Buna karşın Güneş Sistemi’ne düzensiz aralıklarla yaklaşan yıldızlar var. Biz de bu yazıda sözde bilim sitelerindeki Nemesis efsanelerini değil, Scholz yıldızı ve Gliese 710 gibi gerçek ölüm yıldızlarını anlatıyoruz.

İlgili yazı: İnternetinizi Uçuracak En İyi 10 Router Modem

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

Ölüm yıldızı Nemesis adayları Güneş Sistemi’nin yakınından geçer kuyrukluyıldızları yörüngeden çıkarıp üstümüze yolluyor. Bunlar dinozorları ve diğer türleri yok eden büyük göktaşı çarpışmalarına yol açmış olabilir.

 

Turuncu cüce

Aslında Evren’de turuncu cüce diye bir yıldız kategorisi yok; ama Güneş’ten çok daha küçük bir yıldız olan kırmızı cüce Gliese 710’un tayfı portakal rengine kayıyor. Astronomlar modern teleskoplardan yararlanarak Gliese 710’un yörüngesini kesin bir şekilde hesapladılar.

Yeni Nemesis şu anda 64 ışık yılı uzakta ve bize saatte 51 bin km hızla bize yaklaşıyor (1 ışık yılı yaklaşık 9 trilyon km). Güneş’in yarı boyunda olan Gliese 710, 1,35 milyon yıl sonra Güneş Sistemi’ne 2 trilyon km kadar yaklaşarak Oort Bulutu’nu rahatsız edecek.

İlgili yazı: Stephen Hawking ve Sandalyesi Nasıl Çalışıyor?

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

Yoksa dinozorları yakınızdan geçen serseri bir yıldız, bir Nemesis adayı ölüm yıldızı mı öldürdü?

 

Dünya’ya çarpmayacak

Bilimkurgu filmleri ve uçan daire sitelerinde anlatılanların tersine, yıldızlar Güneş Sistemi’ni yok etmek için Dünya’ya çarpmak zorunda değil. Bunun yerine, yakınımızdan geçerek güçlü yerçekimi alanıyla gezegenleri yörüngesinden çıkarabilir ve Güneş’ten uzakta donmak üzere serseri kurşun gibi uzaya savrulmalarına yol açabilirler.

Ancak bu düşük bir olasılık ve asıl tehlike başka: Nemesis adayı yıldızlar, çok sayıda asteroiti yörüngesinden çıkarıp iç güneş sistemine yollayarak Dünya’da kitlesel soy tükenişe yol açacak büyük bir göktaşı çarpışmasına neden olabilirler (Tıpkı 65 milyon yıl önce dinozorların soyunun tükenmesine sebep olan Çikşulub darbesi gibi).

Her durumda yeni Nemesis Gliese 710 Güneş Sistemi’ne girmeyecek. Buna karşın sistemin dış kenarındaki Oort Bulutu’nda bulunan yaklaşık 1 trilyon uzun periyotlu kuyrukluyıldızdan yılda 10 tanesini Dünya’ya doğru savurabilir.

İlgili yazı: CERN Evren Yok Olmalı Demedi

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

Güneş Sistemi’nin yakınından geçen yıldızlar küresel Oort Bulutu’ndaki kuyrukluyıldızları (solda) yörüngeden çıkarıp Dünya’ya savurabilir.

 

Gerçek tehlike

Tabii ki bütün kuyrukluyıldızlar Dünya’ya çarpacak diye bir şey yok. Özellikle Jüpiter ve Ay asteroitlerle kuyrukluyıldızların büyük kısmını üstüne çekerek bizi koruyacak.

Yine de Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Gaia uzay gözlemevi ölçümlerini kullanan Adam Mickiewicz Üniversitesi’ndeki Polonyalı astronomlar, durumun uzak gelecekte sanılandan tehlikeli olacağını söylüyorlar.1

Sonuçta yeni Nemesis bize teğet geçtikten sonraki 4 milyon yıl boyunca Oort Bulutu’nu etkilemeye devam edecek ve her yıl 10 kuyrukluyıldızı Dünya’ya savurmaya devam edecek. Peki bu ne anlama geliyor?

İlgili yazı: Kızıl Nova: İkiz Yıldızlar 2022’de çarpışacak

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

1994 yılında, 1992’de parçalanmış olan Shoemaker-Levy 9 kuyrukluyıldızı Jüpiter’e 9 parça halinde çarptı. En kütleli gezegen olan Jüpiter, güçlü yerçekimi ile serseri kurşunları üzerine çekerek bizi 4 milyar yılda bu tür felaketlerin en büyüklerinden korudu.

 

Dinozor katili

Her ne kadar astronomlar Dünya’nın en gelişmiş teleskoplarını kullansalar da ölçümlerinde yüzde 50 hata payı var ve bu da Gliese 710’un 1,35 milyon yıl sonra 77 yerine, yalnızca 40 ışık günü yakından geçebileceği anlamına geliyor.

İşte o zaman gerçekten de çok sayıda asteroiti Oort Bulutu’ndan çıkarıp Dünya’ya itecek. Nitekim bazı astronomlar 65 milyon yıl önce dinozorları yok eden asteroiti de o yıllarda çok yakından geçen eski bir ölüm yıldızının gönderdiğini düşünüyor.

İlgili yazı: İnternette teknik takip ve gözetimi önleme rehberi

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

 

Çıplak gözle görebileceğiz

Yaklaşık yüzde 60 Güneş kütlesinde olan yeni Nemesis 1 milyon yıl sonra gökyüzündeki en parlak ve hızlı gökcismi olacak. Böylece torunlarımız çapı Güneş’in yüzde 67’si olan Gliese 710’u Yılan Takımyıldızının kuyruğunda çıplak gözle görebilecekler.

Ancak bu daha başlangıç: Astronomlar önümüzdeki 3 milyon yılda en az 14 yıldızın Güneş Sistemi’nin yakınından geçerek kuyrukluyıldızları üstümüze salacağını söylüyor. Bugün elimizde bu kuyrukluyıldızlara karşı etkili bir erken uyarı sistemi yok; çünkü çok uzaktan hızla geliyorlar ve çoğunu ilk kez gördüğümüz gibi yörüngelerini de bilmiyoruz.

İlgili yazı: Ücretsiz Özgür İnternet Meshnet

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

Derin darbe.

 

70 bin yıl önce geçen yıldız

Gliese 710 jeolojik açıdan yakın tarihin ilk ziyaretçisi değil. Kendisi de kırmızı cüce olan Scholz yıldızı da 70 bin yıl önce Güneş Sistemi’ne uğradı. O zaman hem atalarımız hem de bugün soyu tükenmiş olan Neandertaller hayattaydı; ama tehlikede değildiler.

Ne de olsa Scholz’un yoldan çıkardığı kuyrukluyıldızlar bize yeni ulaşıyor olmalı; fakat Nemesis yıldızlarının en büyük tehlikesi de bu: Her biri Güneş Sistemi’ndeki asteroitleri milyonlarca yıl boyunca etkiliyor. Böylece tüm ölüm yıldızlarının etkisi üst üste biniyor ve Dünya’ya doğru düzenli kuyrukluyıldız akışı oluyor.

Bugüne dek hayatta kalmamızı ise uzayın çok büyük olması ve kuyrukluyıldızların nadiren bize çarpmasına borçluyuz. Çoğu zaman gezegenimizi ıskalıyorlar; ama daha 1994 yılında Comet Shoemaker–Levy 9 kuyrukluyıldızı 21 parça halinde Jüpiter’e çarptı.

İlgili yazı: VPN engellemeyi aşmak için Stunnel kullanın

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

 

Şimdi iki tane oldular

Scholz yıldızı Güneş Sistemi’ne yoldaş yıldızıyla (aslında kahverengi cüce) birlikte geldi; fakat iki yıldız bir arada gelmiş olsa da Oort Bulutu’ndaki kuyrukluyıldızları büyük ölçüde etkilemeyi başaramadılar. Rochester Üniversitesi’nden Eric Mamajek şanslı olduğumuzu söylüyor: “Ancak gelecekte yakınımızdan geçecek ikili yıldız sistemleri daha tehlikeli göktaşı çarpmalarına yol açabilir.”

Scholz yıldızı bize 0,8 ışık yılı kadar yaklaştı ki Oort Bulutu’nun dış kenarının 1,6 ve bize en yakın yıldız olan Proxima Centauri’nin 4,2 ışık yılı uzakta olduğunu düşündüğümüzde bunun oldukça yakın olduğunu görüyoruz.

İlgili yazı: 10 Adımda kara deliğe düşen astronota ne olur?

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

Tüm çarpışmaların anası. Gerçekleşirse Dünya’daki tüm hayatı yok eder.

 

Kırmızı cücelerin önemi

Kırmızı cüce Scholz yıldızıyla olan yakın karşılaşmanın istatistiksel önemi var: Dünya’da her 26 milyon yılda bir felaketlere yol açtığı söylenen varsayımsal ölüm yıldızı Nemesis’in bize 90 bin astronomik birim (AB) uzaktan geçtiği varsayılıyordu. Bu da 13,5 trilyon km’ye karşılık geliyor.

Öte yandan Scholz yıldızı 70 bin yıl önce Dünya’ya sadece 50 bin AB uzaktan geçti ve bu da 7,5 trilyon km demek. Ayrıca Evren’deki yıldızların yüzde 75’i kırmızı cüce: Bu da Güneş’in sadece yüzde 15’i büyüklüğünde olan Scholz yıldızı gibi teleskopla zor görülen pek çok yıldızın yakınlarda dolandığını ve Güneş Sistemi’nin yakınından geçerek göktaşı çarpışması tehlikesine yol açabileceğini gösteriyor.

Güney Afrika’daki Büyük Afrika Teleskopu (SALT) ve Şili Las Campanas Gözlemevi’ndeki Macellan teleskopu verilerine göre Scholz yıldızı şu anda bizden 20 ışık yılı uzakta ve Güneş’e en yakın 70 yıldızdan biri.

Buna ek olarak yıldızın parlaklığı (mutlak kadiri) 11 ve gelecek Nemesis adayı Gliese 710’un 9-9,5 kadir olduğunu düşünecek olursak uzayda bize ölümcül bir sürpriz yapacak birçok cüce ölüm yıldızı olduğunu görüyoruz.

İlgili yazı: Kontrollü Güç >> Telefon pil ömrünü uzatmak için en çarpıcı 5 yöntem

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

Büyütmek için tıklayın.

 

Kahverengi cüceler

Bir de gaz devi gezegenle gerçek bir yıldız arasında sıkışıp kalmış olan iki arada, bir derede gökcisimleri var: Yıldız olmasına ramak kalmış ama ölü doğmuş bu bahtsız gökcisimlerine kahverengi cüce diyoruz.

Öyle ki astronomlar orijinal Nemesis’i bulamayınca bu özel gökcisminin gerçek yıldız gibi ışık saçmayan süper soluk bir kahverengi cüce olduğunu düşündüler. 2012 itibariyle uzayda 1800 kahverengi cüce tespit ettik. Bugün bu sayı 2000’i aşmış durumda. Yine de sayıları gözünüzde büyütmeyin. Dünya’yı tehdit edecek kahverengi cüce sayısı çok az.

Eskiden her yıldıza bir kahverengi cüce denk geldiğini sanıyorduk; ama Evren’deki kahverengi cüce sayısı yıldızların altıda biri. Kısacası kahverengi cüce Nemesis adaylarının gazabına uğrama şansı çok düşük. Doğrusu bize yakın olan kahverengi cücelerin sayısı da beklediğimizden az çıktı.

İlgili yazı: Yer Fıstığı Şekilli Yıldız Sistemi Ezber Bozdu

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

Soldan sağa Güneş, kırmızı cüce, kahverengi cüce (teknik olarak yıldız sayılır), Jüpiter, Dünya.

 

Nemesis efsanesini çürütelim

2011 yılında Coryn Bailer-Jones Yeryüzündeki kraterleri inceledi ve eskiden periyodik olarak gerçekleştiği sanılan göktaşı çarpışmalarının düzensiz aralıklarla, rastgele yaşandığını buldu. Bu da uzayda bizi her 26 milyon yılda ziyaret eden bir Nemesis olmadığını gösteriyordu.

Ardından, Güneş’ten 10 ışık yılı mesafeye kadar yüzey sıcaklığı sadece -123 derece olan soğuk gezegenleri bile görebilecek kapasiteye sahip kızılötesi uzay teleskopu WISE gökyüzünü taradı ve bu tür periyodik bir Nemesis bulamadı.

Üstelik 2012’den sonra yapılan hesaplamalar tüm Nemesis adaylarının Güneş Sistemi’ne düzensiz aralıklarla rastlantısal olarak yaklaşan ölüm yıldızları olması gerektiğini gösterdi.

İlgili yazı: Kızıl Nova: İkiz Yıldızlar 2022’de çarpışacak

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

Varsayımsal periyodik ölüm yıldızı Nemesis’in her 26 milyon yılda Güneş Sistemi’ne yaklaşıp büyük göktaşı çarpışmalarını tetiklediği sanılıyordu; ama periyodik ölüm yıldızları yok. Gerçi bu daha kötü; çünkü bu durumda öngörülemeyen sürpriz ölüm yıldızları var.

 

Peki bu ne anlama geliyor?

Uzayın sürprizlerle dolu olduğu anlamına geliyor. Bugünkü süper bilgisayarlarla en az 20 yıl çalışmadan, Dünya’ya en yakın 70 yıldızdan hangisinin önümüzdeki 10 milyon yılda gezegenimizi kuyrukluyıldız çarpışmalarıyla tehdit edeceğini bilemeyiz.

Dolayısıyla Oort Bulutu’ndan iç güneş sistemine doğru uzayda hızla yol alarak aniden çıkıp gelen uzun dönemli kuyrukluyıldızlar için özel erken uyarı teleskopları geliştirmeliyiz. Neyse ki Nemesis adayı yıldızlar 70 bin ila 2 milyon yıl gibi çok uzun aralıklarla geliyor. Siz de bu yüzden tehlikede olmadığımızı düşünebilirsiniz.

İlgili yazı: Ay’a Gitmedik Komplo Teorilerini Çürüten 10 Kanıt

nemesis-ölüm_yıldızı-oort-oort_bulutu-göktaşı

Nemesis’in varsayımsal yörüngesi.

 

Kendinizi kandırmayın

Tehlikedeyiz; çünkü son araştırmalar Güneş’ten 30 ila 75 milyar km ötede kayıp bir 9. gezegen olduğunu gösteriyor.

Neptün veya süper dünya büyüklüğünde olan bu süper soluk ve soğuk gezegen hem Oort Bulutu’nun iç kenarındaki nispeten yakın yıldızları hem de bizden 4,5 milyar km ötede başlayan Kuiper Kuşağı’ndaki kuyrukluyıldızları etkiliyor olabilir.

Bu da bize çarpabilecek serseri kuyrukluyıldız sayısının en az iki katına çıktığını gösteriyor. Astronomlar bu yüzden 9. gezegeni en kısa sürede bulmak istiyorlar. Böylece yörüngesini kesin olarak hesaplayıp önümüzdeki yıllarda Dünya’ya çarpacak sürpriz asteroitleri önceden bilebilirler.

Kısacası gerçek Nemesis bir yıldız veya kahverengi cüce değil, teatral ifadesiyle içimizdeki yılan; yani kayıp 9. gezegen olabilir. 😉

Gaia uzay teleskopu Gliese 710’u gözetliyor

1Gliese 710

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


*